سیستم اطفا حریق بایگانی و مراکز اسناد؛ راهنمای انتخاب و طراحی
مراکز بایگانی، آرشیو اسناد و کتابخانه‌ها از فضاهای حساسی هستند که وقوع آتش‌سوزی در آن‌ها می‌تواند باعث نابودی مدارک ارزشمند و غیرقابل جایگزین شود. علاوه بر شعله و حرارت، دود، دوده و حتی آب مورد استفاده برای خاموش کردن آتش نیز می‌توانند خسارات جدی به اسناد وارد کنند.
به همین دلیل، انتخاب سیستم اطفا حریق بایگانی و مراکز اسناد باید با توجه به نوع مدارک، حجم فضای نگهداری، شرایط محیطی و میزان حساسیت تجهیزات انجام شود. سیستم‌های اطفای حریق گازی، به‌ویژه عوامل پاک و گازهای بی‌اثر، از گزینه‌های مهم برای حفاظت از این فضاها هستند؛ زیرا پس از تخلیه، مانند آب و پودر رسوب یا آلودگی معمول بر جای نمی‌گذارند.
در این بخش از رهاورد فایر، مهم‌ترین سیستم‌های اطفا، معیارهای انتخاب و الزامات طراحی برای اتاق بایگانی و مراکز اسناد را بررسی می‌کنیم.
چرا حفاظت از مراکز بایگانی در برابر حریق اهمیت دارد؟
در مراکز نگهداری اسناد، از بین رفتن یک مدرک تاریخی، پرونده حقوقی یا سند مالی ممکن است خسارتی غیرقابل جبران ایجاد کند. حجم بالای کاغذ و پوشه‌ها نیز می‌تواند بار حریق قابل توجهی ایجاد کند.
از طرف دیگر، آسیب‌های ناشی از آتش‌سوزی فقط به شعله محدود نمی‌شوند. دود و دوده می‌توانند اسناد را آلوده کنند و آب یا پودر خاموش‌کننده نیز ممکن است باعث تخریب کاغذها و دشوار شدن فرآیند بازیابی مدارک شود.
بنابراین، سیستم اطفا حریق مراکز اسناد باید علاوه بر مهار آتش، احتمال آسیب ثانویه به منابع آرشیوی را نیز به حداقل برساند.
بهترین سیستم اطفا حریق برای بایگانی و مراکز اسناد کدام است؟
انتخاب سیستم مناسب به عواملی مانند ابعاد فضا، نوع اسناد، تراکم قفسه‌ها، حضور کارکنان و شرایط تهویه بستگی دارد. بااین‌حال، سیستم‌های اطفای گازی از مهم‌ترین گزینه‌های قابل بررسی برای این مراکز هستند.
سیستم اطفا حریق با عوامل پاک
عوامل پاک (Clean Agent) موادی هستند که پس از تخلیه، رسوب یا پسماند جامد قابل توجهی بر جای نمی‌گذارند. این ویژگی باعث شده است در فضاهای حساس مانند آرشیو اسناد، اتاق سرور و مراکز داده مورد استفاده قرار بگیرند.
از مهم‌ترین عوامل پاک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
FM200: با جذب حرارت به مهار فرآیند احتراق کمک می‌کند و سرعت تخلیه بالایی دارد.
FK-5-1-12: عامل پاکی با پتانسیل گرمایش جهانی بسیار پایین که برای حفاظت از تجهیزات و دارایی‌های حساس قابل بررسی است.
سیستم اطفا حریق با گازهای بی‌اثر
گازهای بی‌اثر با کاهش غلظت اکسیژن محیط تا سطح طراحی‌شده، شرایط لازم برای ادامه احتراق را محدود می‌کنند.
مهم‌ترین گزینه‌ها عبارت‌اند از:
IG-541: ترکیبی از نیتروژن، آرگون و دی‌اکسیدکربن
IG-55: ترکیبی از نیتروژن و آرگون
IG-100: نیتروژن خالص
این سیستم‌ها پس از تخلیه رسوبی بر جای نمی‌گذارند؛ اما به سیلندرهای پرفشار و فضای مناسب برای نصب تجهیزات نیاز دارند. همچنین رعایت الزامات ایمنی افراد در طراحی آن‌ها ضروری است.
آیا استفاده از اسپرینکلر و CO2 برای مراکز بایگانی مناسب است؟
سیستم اسپرینکلر با استفاده از آب به کنترل حریق کمک می‌کند، اما احتمال آسیب ناشی از آب به اسناد باید در طراحی حفاظت ساختمان در نظر گرفته شود. از طرف دیگر، CO2 با وجود نداشتن پسماند، در غلظت‌های اطفایی برای انسان بسیار خطرناک است و استفاده از آن در فضاهای قابل اشغال محدودیت‌های جدی دارد.
بنابراین، انتخاب هر سیستم باید بر اساس ارزیابی ریسک و الزامات ایمنی پروژه انجام شود و نمی‌توان یک راهکار را برای تمام مراکز بایگانی مناسب دانست.
مقایسه گازهای اطفا حریق مناسب مراکز اسناد
| نوع گاز | مکانیزم اطفا | ویژگی اصلی |
|---|---|---|
| FM200 | جذب حرارت | تخلیه سریع و عدم ایجاد رسوب |
| FK-5-1-12 | جذب حرارت | پتانسیل گرمایش جهانی پایین |
| IG-541 | کاهش اکسیژن | ترکیب گازهای بی‌اثر |
| IG-55 | کاهش اکسیژن | ترکیب نیتروژن و آرگون |
| IG-100 | کاهش اکسیژن | استفاده از نیتروژن خالص |
انتخاب میان این سیستم‌ها باید بر اساس حجم محیط، غلظت طراحی، شرایط نگهداری اسناد، ایمنی کارکنان، فضای موردنیاز سیلندرها و هزینه اجرای پروژه انجام شود.
اجزای سیستم اطفا حریق اتوماتیک مراکز بایگانی
یک سیستم اطفای حریق گازی از چند بخش اصلی تشکیل می‌شود که عملکرد هماهنگ آن‌ها برای تشخیص و مهار حریق ضروری است:
سیلندر و ماده اطفایی: برای ذخیره‌سازی و تأمین عامل اطفایی
شبکه لوله‌کشی و نازل‌ها: برای انتقال و توزیع یکنواخت گاز در محیط
دتکتورهای حریق: برای تشخیص دود یا سایر نشانه‌های آتش‌سوزی
پنل کنترل اطفا: برای پردازش اطلاعات و مدیریت فرمان‌های سیستم
تجهیزات هشدار و تخلیه: شامل آژیر، فلاشر، شستی‌ها و تجهیزات کنترل تهویه
مهم‌ترین معیارهای طراحی سیستم اطفا حریق مخازن اسناد
طراحی سیستم اطفای گازی باید متناسب با شرایط واقعی فضای بایگانی انجام شود. مهم‌ترین معیارهای موثر عبارت‌اند از:
حجم فضای تحت حفاظت: برای محاسبه مقدار ماده اطفایی موردنیاز
ارتفاع و تراکم قفسه‌ها: برای تعیین محل مناسب نازل‌ها و بررسی توزیع گاز
آب‌بندی محیط: برای حفظ غلظت طراحی‌شده عامل اطفایی پس از تخلیه
شرایط تهویه: برای کنترل خروج گاز و حفظ شرایط موردنیاز سیستم
حضور کارکنان: برای تعیین الزامات هشدار، تأخیر تخلیه و خروج ایمن افراد
فضاهای زیر کف و بالای سقف کاذب: برای بررسی ضرورت حفاظت مستقل یا اضافه شدن این فضاها به محدوده طراحی
یکی از آزمون‌های مهم در این سیستم‌ها، آزمون یکپارچگی اتاق (Room Integrity Test) است که برای ارزیابی میزان نشتی و توانایی محیط در حفظ غلظت ماده اطفایی انجام می‌شود.
استانداردهای طراحی و اجرای سیستم اطفا حریق مراکز اسناد
در طراحی و اجرای سیستم اطفای حریق مراکز بایگانی، توجه به استانداردهای مرتبط اهمیت زیادی دارد.
NFPA 232: استاندارد حفاظت از اسناد و سوابق در برابر خطرات مختلف از جمله آتش‌سوزی.
NFPA 2001: مرجع طراحی، نصب و نگهداری سیستم‌های اطفای حریق با عوامل پاک.
ISO 11799: استاندارد الزامات نگهداری اسناد آرشیوی و منابع کتابخانه‌ای.
هزینه اجرای سیستم اطفا حریق بایگانی به چه عواملی بستگی دارد؟
هزینه اجرای سیستم اطفای حریق مراکز اسناد به مشخصات فنی پروژه وابسته است و مهم‌ترین عوامل تأثیرگذار بر آن عبارت‌اند از:
حجم فضای تحت حفاظت
نوع گاز و مقدار ماده اطفایی موردنیاز
تعداد و ظرفیت سیلندرها
تعداد نازل‌ها و طول شبکه لوله‌کشی
نوع پنل کنترل و تجهیزات اعلام حریق
شرایط آب‌بندی و آماده‌سازی محیط
هزینه نصب، تست و راه‌اندازی
برای برآورد دقیق هزینه، ابتدا باید فضای موردنظر بررسی و تجهیزات متناسب با شرایط آن انتخاب شوند.
تامین تجهیزات و اجرای سیستم اطفا حریق بایگانی در رهاورد فایر
مجموعه رهاورد فایر نمایندگی رسمی برندهای معتبر تجهیزات آتش نشانی خارجی و ایرانی در کشور تجهیزات مرتبط با سیستم اطفا حریق اتاق بایگانی را با ضمانت اصالت کالا و مدل های متنوع تامین می کند و همچنین خدمات طراحی و اجرا را با تیم حرفه ای ارائه می کند.
برای استعلام قیمت، مشاوره خرید و راهنمایی بیشتر با مشاورین و کارشناسان مجموعه تماس حاصل فرمایید.