آتش نشانی هوایی
آتش نشانی هوایی گونهای از عملیات مقابله با آتش است که در آن از مسیر هوا و هواگرد به منظور عملیات اطفاء آتش استفاده میشود. این گونه عملیات بیشتر در آتشسوزیهای گسترده جنگلها و مهار آتشسوزیهایی که در مناطقی که از راههای زمینی غیر قابل دسترسی هستند، انجام میشود. در این گونه عملیات از اقسام مختلف هواگرد که توانایی حمل مواد ضر آتش را دارند استفاده میشود ولی هواپیما و بالگرد دو گونه پر کاربرد در این گونه ماموریتها به حساب میآیند.
در تصویر زیر یک فروند هواپیمای MD-80 را در حال تخلیه ی مواد اطفا حریق مشاهده می کنید.
چه زمانی از آتشنشانی هوایی استفاده میشود؟
آتشنشانی هوایی زمانی به کار میرود که حریق در وسعت و عمق زیاد رخ داده باشد و نیروهای زمینی نتوانند سریعاً آن را مهار کنند. در این شرایط، هواپیماها و بالگردهای ویژه با تجهیزات مخصوص اطفای حریق به محل اعزام میشوند تا آتش را از بالا کنترل کنند.
مواد اطفای حریق مورد استفاده در عملیات هوایی، طوری طراحی شدهاند که مقاومت بالایی در برابر آتش داشته باشند و پس از برخورد با مناطق سوخته، روی سطح حریق پخش شده و شعلهها را خاموش کنند. این مواد معمولاً شامل محلولهای آب با ترکیباتی مانند سدیم متابورات، آمونیوم سولفات همراه با رس و پالیگورسکیت و همچنین دیآمونیوم فسفات هستند.
هواپیماهای آتش نشان
ایده هواپیماهای آتش نشان نیز به مانند ایده هواپیمای آبنشین به منظور کمک رسانی و اطفاء حریق در مناطقی مطرح شد که به شکلهای گوناگون دسترسی به آنها مشکل است.
ایالات متحده آمریکا نخستین پیشگام در این زمینه بود و با بهره گیری از الگوی بمبهای ناپالم که برای اولین بار در جنگ جهانی دوم مورد استفاده قرار گرفته بود، به طراحی و ساخت بمبهای آبی روی آوردند که بر روی محوطه دچار حریق شده پرتاب شود و باعث خاموش شدن آتش شود. ولی به دلیل عدم موفقیت این روش، گزینه دیگری مطرح شد که همانا استفاده از مخازن آب است که پس از پر شدن از آب و یا مایعات ضد آتش، با استفاده از هواگرد بر روی محل آتش سوزی پاشیده میشود؛ که این روش موفقیت آمیز بوده و تا به امروز به عنوان روشی استاندارد برای اطفاء حریق هوایی به کار میرود.
در عملیات آتش نشانی هوایی اصولا یک هواپیما به عنوان راهنمای برای نشان دادن مکان دقیق تخلیه مواد محصوص در جلوی هواپیمای تانکر پرواز کرده و دقیقا محل تخلیه را نشان می کند.
مهارتها و شرایط مورد نیاز برای عملیات آتشنشانی هوایی
شرکت در عملیات آتشنشانی هوایی نیازمند مهارت، تجربه و آموزش تخصصی است. خلبانان این عملیات باید دارای گواهینامه خلبانی تجاری و معاینات پزشکی هوایی رده دوم باشند و کارت معتبر جنگلبانی هوایی از سازمانهای مربوطه داشته باشند. همچنین تجربه پروازی حداقل ۲۵۰۰ ساعت لازم است که بیشتر آن روی هواپیماهای مشابه انجام شده باشد، شامل حداقل ۲۰۰ ساعت پرواز با هواپیماهای دو موتوره سنگین، ۷۵ ساعت پرواز با ابزارهای ناوبری در شرایط بدون دید، ۱۰۰ ساعت پرواز شبانه و ۱۵۰۰ ساعت پرواز در ارتفاع پایین و مناطق کوهستانی.
تجهیزات بالگردهای اطفای حریق هوایی چیست؟
بالگردهای آتشنشانی برای کنترل حریق به تجهیزات ویژهای مجهز هستند که ایمنی و کارایی عملیات را تضمین میکنند. این وسایل شامل کپسول آتشنشانی، دستکش و لباس ایمنی، شیلنگ و شیر آب، بوستر پمپ هوایی، عینک و کلاه مخصوص ارتفاع، سیستمهای اطفای حریق، طناب و بالابر، کفش و چکمه ایمنی، سیستم اعلام حریق و جعبه کمکهای اولیه است. این تجهیزات به خلبانان و نیروهای عملیاتی امکان میدهد در شرایط دشوار و خطرناک، آتش را بهصورت مؤثر کنترل کنند.
مواد ضد حریق مورد استفاده در هواپیما
از پرکاربردترین مواد ضد آتش مورد استفاده در چنین هواگردهایی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- محلول ترکیبی آب با سدیم متابورات
- محلول ترکیبی آمونیوم سولفات به همراه پالی گورسکیت و رس
- محلول ترکیبی دیآمونیوم فسفات و صمغ گوار
آتش نشانی هوایی در ایران
با توجه به افزایش آتشسوزیهای جنگلها و مراتع در ایران که به موجب افزایش گرمای هوا به وقوع پیوسته، نیروی هوافضای سپاه تصمیم به پیشگامی در زمینه استفاده از عملیات اطفاء هوایی برای مهار آتشهای وسیع گرفته و به موجب این اقدام به تبدیل یک فروند ایلیوشین ایل-۷۶ و یک فروندتوپولف-۱۵۴ به هواپیماهای آتشنشان نموده است.
ایلیوشین مزبور قادر به حمل تانکرهای مخصوص مایعات مجموعاً به ظرفیت ۴۰ الی ۴۳ هزار لیتر است و میتواند در مدت ۱۰ الی ۱۵ ثانیه آنها را تخلیه نماید. در حالیکه توپولوف مزبور قادر به بارگیری حدود ۲۰ هزار لیتر مایعات اطفاء حریق است و مدت زمان لازم برای تخلیه آنها بالغ بر ۱۰ ثانیه برآورد شده است.
منابع » Wikipedia